Motorinin (dizel yakıt) litre fiyatına bu sabahtan itibaren yaklaşık 6,5 lira zam geldi.
İstanbul Avrupa Yakası'nda dün 89 lira civarında olan motorinin litre fiyatı bugün ortalama 95,5 TL'den satılıyor. Motorinin litresi Ankara'da yaklaşık 96,7, İzmir'de ise 97 liradan listeleniyor.
Böylece motorin, hükümetin küresel fiyat artışlarının pompaya yansımasını sınırlamak amacıyla Ağustos ayında yaptığı vergi müdahalesinden yaklaşık bir ay sonra yeniden 100 TL'ye dayandı.
Motorinin yeniden 100 TL sınırına yaklaşmasında Eylül ayında Özel Tüketim Vergisi'nin (ÖTV) yeniden devreye girmesinin yanı sıra küresel petrol ve özellikle dizel piyasasındaki arz sıkıntısı etkili oluyor.
Ağustos Ayında ÖTV Sıfırlanmıştı
Hükümet, küresel motorin fiyatlarındaki yükselişin pompaya yansımasını sınırlamak amacıyla 13 Ağustos'ta motorinde uygulanan ÖTV'yi ay sonuna kadar sıfırlamıştı.
Karar öncesinde litre başına 7,74 TL düzeyinde bulunan fiili ÖTV'nin sıfırlanması, KDV etkisiyle birlikte pompa fiyatında yaklaşık 9,29 TL'lik düşüş yaratmıştı.
Aynı kararla motorin için yıl sonuna kadar kademeli bir ÖTV takvimi belirlenmişti.
Buna göre 1 Eylül'den itibaren motorinden litre başına 3 TL ÖTV alınmaya başlandı. Vergi Ekim ayında 6 TL'ye, Kasım ayında 9 TL'ye ve Aralık ayında 12 TL'ye yükselecek. 1 Ocak 2027'den itibaren ise litre başına 13,9006 TL olacak.
Motorin aynı zamanda eşel mobil sisteminin kapsamından çıkarıldı. Böylece uluslararası fiyat hareketlerinin belirli bir bölümünün ÖTV üzerinden dengelendiği mekanizmanın yerini, motorin açısından yıl sonuna kadar önceden belirlenmiş bir vergi patikası aldı.
Ancak Ağustos'taki vergi müdahalesinden bu yana küresel enerji piyasasındaki koşullar da önemli ölçüde değişti.
Petrol Yeniden 100 Doların Üzerinde
13 Ağustos'taki vergi düzenlemesinin yapıldığı gün Brent petrolün varil fiyatı 88 doların altına kadar gerilemişti. Eylül ayında ise Ortadoğu'daki savaşın enerji üretimi ve sevkiyatı üzerindeki etkisinin ağırlaşması petrol fiyatlarını yeniden 100 doların üzerine taşıdı.
Brent petrol geçen haftayı 104,61 dolardan kapatırken 14 Eylül Pazartesi günü 109,97 dolara kadar yükseldi.
Son yükselişte Suudi Arabistan'ın doğusundaki petrol sahalarını Kızıldeniz kıyısına bağlayan ve Hürmüz Boğazı'na alternatif ihracat güzergâhı sağlayan Doğu-Batı petrol boru hattının İHA saldırısının ardından kapanması etkili oldu.
Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiği de savaş öncesi seviyelerin oldukça altında seyrediyor.
Uluslararası Enerji Ajansı'nın (IEA) 11 Eylül'de yayımladığı Petrol Piyasası Raporu'na göre küresel petrol üretimi Ağustos'ta bir önceki aya göre günlük 1,6 milyon varil azaldı. Kurum 2026 genelinde küresel petrol arzının geçen yıla göre günlük 5,7 milyon varil düşmesini bekliyor.
Asıl Sıkışıklık Motorinde
Ancak Türkiye'deki motorin fiyatları açısından yalnızca ham petrol fiyatına bakmak yeterli değil.
Küresel piyasadaki asıl sıkışıklıklardan biri ham petrolün motorin gibi ürünlere dönüştürüldüğü rafineri tarafında yaşanıyor.
IEA'ya göre küresel rafinerilerin işlediği petrol miktarı Ağustos'ta geçen yılın aynı döneminin günlük 4,2 milyon varil altında kaldı. Kayıplar Ortadoğu, Rusya ve Asya'daki ham petrol ithalatçısı ülkelerde yoğunlaştı.
Ortadoğu, küresel motorin arzında önemli bir yere sahip. Körfez ülkeleri 2025 yılında günlük 3,3 milyon varil rafine petrol ürünü ihraç ediyordu. Ancak IEA'ya göre saldırılar ve uygun ihracat güzergahlarının bulunmaması nedeniyle bölgede günlük yaklaşık 3 milyon varillik rafinaj kapasitesi devre dışı kalmış durumda.
Bu arz sıkışıklığı, motorin fiyatlarının ham petrolden daha sert yükselmesine yol açtı.
IEA'nın son raporuna göre ABD'de dizel fiyatı Eylül başında varil başına 200 doların üzerine çıktı. Bu, savaş öncesindeki seviyenin yüzde 94 üzerinde.
Kurum, Avrupa ve Asya'daki fiyatların da ABD'deki seviyelerin çok gerisinde olmadığına dikkat çekiyor.
