Tarih ve Sosyoloji
22 haber
<strong>İSMET İNÖNÜ’NÜN SİİRT’E GELİŞLERİ</strong>
1948 yılında Siirt tarihinde bir ilk yaşanmıştır. Siirt tarihinde ilk kez bir devlet başkanı Siirt’i görmeye-gezmeye gelmiştir. 1948 yılında Siirt’i ziyaret eden İsmet İnönü, Siirt adına böylece bir ilki gerçekleştirmiştir.[1] Aslına bakarsanız, 1948 yılındaki bu ziyaret, İsmet İnönü’nün Siirt’e ilk ziyareti değil, ikinci ziyaretidir çünkü 1935 yılında da İsmet İnönü Siirt’e gelip, Siirt’i ziyaret etmiştir.[2]Ancak o dönemler İsmet İnönü, Türkiye Cumhuriyeti’nin birinci ismi değil, ikinci ismidi
EVVEL ZAMAN İÇİNDE SİİRT
Siirt’in son arkeolojik araştırmalara göre binlerce yıllık bir yerleşim bölgesi olduğu kanıtlanmıştır. Bu binlerce yıl içerisinde Siirt’te nice devlet ve medeniyet hüküm sürmüştür. Bunlar sırasıyla; Asurlular, Medler, Persler, Karduklar, Makedonyalılar, Selevkoslar, Partlar, Ermeniler, Romalılar, Bizanslılar, Araplar, Hamdaniler, Mervaniler, Selçuklular, Artuklular, Zengiler, Eyyübiler, Moğollar, Timurlular, Karakoyunlular, Akkoyunlular, Safeviler, Osmanlılar ve Türkiye Cumhuriyeti şeklinde sıra
Antik Erzen Kenti ile İlgili Tartışmalar Sürüyor
Antik Erzen Kenti kalıntılarının Batman'ın Kozluk ilçesinde değil, Siirt'in Kurtalan ilçesinde olduğu ileri sürüldü. Siirt'te yüzey araştırmaları yürüten Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi (YYÜ) Fen-Edebiyat Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ali Boran, AA muhabirine yaptığı açıklamada, İnönü Üniversitesinden bir ekibin, Batman'ın Kozluk ilçesinde Antik Erzen Kenti kalıntılarını bulduğu yönünde basında haberler çıktığını belirterek, bulunan kalıntıların Erzen'e ait olamayacağını söyledi. Antik Erzen K
ANADOLU’NUN SOLAN RENGİ: HERTEVİNLİ KELDANİLER
Eldeki yazılı tarihi kaynakların önemli bölümüne göre, Osmanlı döneminde Siirt sancağının çoğunluğu, Müslümanlardan meydana gelmiştir. Böyle olmakla beraber Ermeni, Keldani, Süryani, Protestan ve Yezidi gibi birçok unsur da Siirt’in belli başlı toplulukları arasında yer almıştır. Bu çerçevede Siirt’teki en büyük Gayrimüslim topluluğunu Ermeniler oluşturmuştur. Nüfus olarak Ermenilerden hemen sonra ise Keldaniler gelmiştir. Ancak Siirtli Müslümanlara göre bu Hristiyan toplulukların hepsi, ya Kür
Anadolu'nun Solan Rengi: Hertevinli Keldaniler
Ortadoğu’nun kadim halklarından biri olan Keldaniler, Katolikliği benimsemiş Sami bir topluluktur. Keldaniler din ve kültür bağlamında genel olarak Aramiler, Aşuriler, Süryaniler, Maruniler ve Nasturiler ile anılmakta ve değerlendirilmektedir. Siirt tarih boyunca Müslümanların yanı sıra birçok Gayrimüslim topluluğu da ev sahipliği yapmıştır. Bu Gayrimüslim topluluklardan biri olan Hertevinli Keldaniler, Siirt'in son Gayrimüslim unsurlarını oluşturmuşlardır. 80'li yıllara dek bir Keldani yerleşim
SİİRT ŞEHİR KÜLTÜRÜNE NE OLDU?
Siirt tarihi kaynaklara göre eski bir şehirdir. Ancak bugün Siirt şehri, tarihi ve kültürel anlamda kayda değer bir ehemmiyet taşımamaktadır. Kadim bir geçmişe sahip Siirt şehrinin günümüzde tarihi ve kültürel alanda temayüz edememesinin ardında birçok farklı neden mevcuttur. Aslında bu birçok farklı nedenin önemli bir kısmı, 2006 yılında henüz siyasete girmemiş olan sosyolog Yasin Aktay tarafından çok iyi bir şekilde tespit edilebilmiştir. 2006 yılında düzenlenen “Uluslararası Siirt Sempozyumu
Siirt Mahallelerinin Tarihi ve Sosyolojisi
Siirt 1514 yılında Safevilerin elinden çıkmış, Osmanlıların eline geçmiştir. Diyanet İslam Ansiklopedisi’nin “Siirt” maddesine göre, Siirt’in Osmanlı idaresine girişinden kısa süre sonra 4 mahalleli küçük bir şehir olduğu bilgisi kaynaklara yansımıştır. Bu çerçevede Siirt’in bilinen ilk dört mahallesi; Ras, Bağa, Beyder ve Halfaniye’dir. Günümüzde bu mahallelerden sadece Ras mahallesi, halk arasında “İmhellet’ir Ras” ismiyle kullanılmaya ve bilinmeye devam etmektedir. Ras mahallesi bugünkü Ulus
SİİRT ŞEHRİNDE TARİHİ BİR KALE VAR MIYDI?
Siirt şehir merkezinde halihazırda bir kale bulunmamaktadır. Peki, tarihi süreç içerisinde Siirt şehir merkezine ait hiçbir kale olmamış mıdır? Diyarbakır, Bitlis, Mardin, Van gibi civar kentlerde devasa ve görkemli tarihi kaleler mevcut iken Siirt şehir merkezinde herhangi bir kale izine rastlamamak doğrusu ilginçtir. Eski çağlardan bu yana insanlar kendi canlarını ve sahip oldukları malları koruma maksadıyla çeşitli tedbirler almışlardır. Bu tedbirlerin başında, yerleşim merkezlerinin korunma
SİİRT ARAPÇASININ KÖKENİ VE BAZI ÖZELLİKLERİ
Siirt Arapçası, Alman dilbilimci Prof. Dr. Otto Jastrow’a göre Arapçanın Kuzey Mezopotamya’da (Cezire’de) konuşulan Qiltu/Kiltu lehçesine mensup bir şivedir. Bu şive başta Siirt şehri olmak üzere Siirt’e bağlı Tillo (Aydınlar), Fisken (Doluharman), Halenze (Bağtepe), Tom (İkizbağlar), Fersaf (Dereyamaç) ve Sinep (Çatılı) adlarıyla bilinen tarihi Rıstak bölgesi merkezlerinde de anadil olarak konuşulmaktadır. Siirt Arapçasının mensup olduğu Qiltu/Kiltu lehçesi ise birkaç ülkeyi içine alan çok daha
SİİRTLİLER ESKİ ZAMANLARDA NOEL VE YILBAŞI KUTLAR MIYDI?
Yazının ana konusuna geçmeden önce birkaç mevzuyu açıklamak yerinde olacaktır. Diyanet İslam Ansiklopedisi’nin “Noel” maddesine göre Noel ve Yılbaşı ayrı kavramlardır. Noel, Hz. İsa’nın doğum günü kutlamasına verilen ad iken Yılbaşı ise Miladi takvimin 1 Ocak itibarıyla yenilenmesiyle gerçekleştirilen kutlamadır. Ancak Noel ile özdeşleşen “Çam ağacı, Hindi, Noel Baba, İçki” gibi birtakım unsurların, Noel’den kısa süre sonra gerçekleşen Yılbaşı kutlamalarına da yansıması, kimilerince bu iki kavra
SİİRT ARAPLARININ KÖKENİ VE TARİHİ
Siirt Araplarının kökeni ve tarihi konusu ilk olarak,1946 yılında basılan “Siirt Tarihi” adlı kitapla ele alınmıştır. 1923-1954 yılları arasında Siirt il müftülüğü yapan Ömer Atalay tarafından kaleme alınan bu kitaba göre, Siirt Araplarının kökeni Türk’tür. Lisanları ise Türkçeyle Arapçanın karışmasından oluşan Arap kırması denilebilecek bir dildir. Öne sürülen bu iddialar, Siirt’in Arap istilalarına (fetihlerine) dek sadece Türk obalarıyla müteşekkil bir bölge olduğu ve Siirt Arapçasındaki çoğu
DÜNYADAN NAMUS KAYBOLSA BULACAK KİŞİ: EŞKIYA KOÇERO
“Bu yakından geçen Koçero idi Gammazı bırakmaz öldürür idi Epey zamandır pusuda idi Duyun arkadaşlar Koçero geldi” Bu satırlar yaklaşık 60 yıl önce tüm Türkiye’de yarı efsanevi bir karaktere bürünen “Koçero” üzerine söylenen onlarca hamasi şiir ve türküden sadece bir örnek... Aynı şekilde o dönemin basını ünü bütün ülkeyi saran Koçero için Siirt havalisindeki (bu dönemlerde Siirt, Şırnak ve Batman'ı kapsayan büyük bir vilayettir) köylünün “Dünyadan namus kaybolsa Koçero bulup çı
KOÇERLER, SİİRT ŞEHRİNE GÖÇ VE KENT KÜLTÜRÜ
Göç sözcüğünün Kürtçedeki karşılığı “Koç”tur. “Koçer” adının da buradan türeyerek günümüzdeki “Göçebe-Göçer” anlamını kazandığı düşünülmektedir. Koçerlerin tarihi çerçevede temel bazı özellikleri vardır. Bunlardan biri büyük aşiret yapılarıdır. (-Ki bu sebeple Koçerlere Arapça aşiret kelimesinin kökü olan “Aşir” de denilmektedir.)Koçerlerin temel özelliklerinden bir diğeri, yazları serin ve yüksek yaylalara çıkmaları kışları ise sıcak ve ovalık bölgelere inerek hayvancılık mesleğiyle hayatların
EVLİYA ÇELEBİ’NİN SİİRT’İ: BAHTİYAR ŞEHİR
Geçen haftaki yazıda bahsedildiği üzere Evliya Çelebi’nin ünlü seyahatnamesinde Siirt’in adlarından biri, “Dar-ı Said yani Bahtiyar Belde/Şehir” olarak geçmiştir. Aslında bu isim seyahatnamedeki Siirt bölümünün başlığını da oluşturmuştur. Bu doğrultuda başlığın orijinal halini vermek gerekirse: “Sitayiş-i Vilayet-i Güzide-i Kürdistan Dar-ı Said”, yani “Kürdistan’ın Güzide Vilayeti Olan Bahtiyar Şehir’in Övülmesi” şeklinde bir ifadedir. Evliya Çelebi 10 ciltlik kitabının 5. cildinin ilk sayfalar
SİİRTLİLER VE HASANKEYFLİLER ARASINDAKİ TARİHİ DÜŞMANLIK
Bu yazının başlığı birçok okuyucuyu şaşırtabilir. Ancak bugün böyle bir düşmanlığın varlığı pek bilinmiyor olsa bile bu durum, 17. yüzyılda yazılan Osmanlıca bir eserde toplam 2 defa geçmiştir. Yine de evvelen bu yazının unutulmuş bir adaveti diriltme amacı taşımadığı net bir şekilde belirtilmelidir.-Ki okuyucu tarafından yazının tamamı okunduğunda bu düşmanlığın muhtemelen ne kadar trajikomik olduğu düşünülecektir. Bugün hatırlanmayan Siirtliler ve Hasankeyfliler arasındaki düşmanlık, eldeki t
CUMHURİYET’TEN BUGÜNE YIL YIL SİİRT
28 Şubat 1921 yılında Resmi Gazete’de yayımlanan kanun ile Siirt, Bitlis’ten ayrılarak bağımsız bir vilayet (sancak) olmuştur. (Bu dönemde Siirt, Garzan (Kurtalan), Şırnak, Eruh, Pervari, Şirvan ve merkez ilçe olmak üzere 6 kazadan müteşekkildir.) 1926 yılında Siirt’te ilk sinema gösterisi Rıfat Bakır (Ammo Rıfat) tarafından gerçekleştirilmiştir. 1927 yılında Cumhuriyet tarihinin ilk nüfus sayımı yapılmıştır. Bu sayıma göre Siirt merkez nüfusu 14.830’dur. (Verilere göre Gayrimüslim Siirtli sayıs
SİİRT’İN ADI VE TARİHİ
Siirt adının neyden ve nereden geldiğine dair üzerine ittifak edilmiş bir görüş yoktur. Bu çerçevede Asurca, Keldanice, Süryanice, Ermenice, Farsça gibi birçok Ortadoğu dilinin Siirt adına kaynaklık ettiğine dair görüşler vardır. Böyle olmakla beraber Siirtli tarihçi Bekir Sami Seçkin’in “Başlangıçtan Günümüze Siirt Tarihi” adlı kapsamlı kitabına göre; Siirt adı ilk defa Asurca “Seriri” adıyla Asur tabletlerinde geçmiştir. Aynı şekilde bu isim hem İslami hem de Batılı kaynaklarda yukarıdaki biç
