Çadırların Görünmeyenleri: "Kardeşine Bakmak Zorunda Kalan" Çocuklar

Hasat dönemlerinde mevsimlik tarım işçiliği yoğunlaşıyor ve bununla birlikte son yıllarda tarladaki çocuk işçiliği de sık sık gündeme geliyor. Fakat çocuk işçiliğinin çoğu uzman tarafından görünmeyen ve istatistiklerde yer almayan farklı bir boyutu bulunuyor.

Bu haber, Şevval Koç tarafından Ne Haber adına özel olarak üretilmiştir.

Anne, baba ve hanedeki diğer yetişkinler gün doğarken işe doğru koyulurken çadır alanlarında kendilerinden yaşça daha küçük olan kardeşlerine bakım vermek zorunda bırakılan çocuklar kalıyor. Bu çocuklar doğrudan tarlada çalışmadıkları için resmi raporlarda ve İSG standartları içinde yer almıyor ancak oynamaları ve eğitimde olmaları gereken yaşta ‘erken ebeveynleşme’ durumuna maruz kalıyorlar. Büyük bir sorumluluk altında kalan bu çocukların psikososyal durumlarını uzman değerlendirmeleriyle mercek altına alıyoruz.

Akranları Tarlada, Kendileri Çadırda: Görünmeyen Ev İçi Emek

Mevsimlik tarım alanındaki bölgelerde kurulan çadır alanları şafak vaktiyle birlikte yetişkinlerin ve büyük çocukların tarım alanlarına gitmesiyle sessizliğe bürünüyor. Bu sessiz vakitler çadır alanlarında kendilerinden yaşça küçük kardeşinin bakımını üstlenen büyük kardeşler için mesainin başlaması anlamına geliyor.

9 yaşındaki E.G. Siirt’ten ailesi ile birlikte mevsimlik tarımda çalışmaya gelen ve burada ev içi sorumlulukla baş başa bırakılan çocuklardan yalnızca biri. Ailedeki yetişkinler ile yaptığımız görüşmede memleketlerindeki işsizlik nedeniyle Antalya’ya domates tarlalarında çalışmak için gelmek zorunda kaldıkları bilgisini alıyoruz ve anne şunları ifade ediyor. “Ben, eşim ve büyük oğlum şafak vaktiyle birlikte tarlaya gitmek zorundayız ve üçümüz de çalışmak zorundayız. Bu bile geçinmemize yetmiyor. Ortanca çocuğumuz çadırda kalmak zorunda çünkü kardeşinin yalnız kalmaması ve ihtiyaçlarının karşılanması gerekiyor.”

Çadır alanında benzer durumda birçok aile ile karşılaşılıyor ve çocukların ya çadırda kalıp kardeşlerinin bakım yükünü omuzlaması ya da tarlada çalışması bekleniyor.

Resmiyette işçi olarak adlandırılmadıkları ya da nitelendirilmedikleri için görünmezleşen bu çocuklar kardeşlerine bakım vermekten yemek yapmaya ve çadırın temizliğini üstlenmeye kadar birçok ev içi emeği omuzlamak zorunda bırakılıyor. Bu durum aynı zamanda çocukları en temel hakları olan oyun ve eğitimden mahrum bırakıyor.

"Çocuk Olma Alanı Tamamen Ortadan Kalkıyor"

Sahada deneyimli uzmanlar bu durumun çocuğun gelişiminde derin ve kalıcı izler bıraktığına dikkat çekiyor. Ecumenical Humanitarian Organization (EHO)-Serbia bünyesinde uluslararası insani yardım alanında çalışmalarını yürütmüş Sosyal Hizmet Uzmanı Gülcan Güzel, sahadaki gözlemleriyle birlikte çocukların maruz kaldığı riskleri şöyle değerlendiriyor:

"Saha gözlemlerimde özellikle çok çocuklu ailelerde en büyük çocuğun, çoğu zaman da kız çocukların, kardeş bakımını üstlendiğini çok net gördüm. Bu çocuklar gün içinde sadece bakım değil; çadır içi günlük işlere de (bulaşık, temizlik, küçük düzenlemeler gibi) dahil oldukları için neredeyse hiç “çocuk olma” alanı bulamıyorlar.

Geleceğe Taşınan Bir Hasar: Kronik Olarak Tetikte Olma Durumu

Çocuklukların sırtına yüklenen bu ağır yükler yetişkinlik döneminde de etkilerini göstermeye devam ediyor ve karakteri doğrudan şekillendiriyor. Sosyal hizmet uzmanı Güzel, akranlarıyla bağ kurmakta zorlanan ve sürekli bir yetişkin gibi davranmak zorunda bırakılan çocukların ilerleyen yaşlarda karşılaşabileceği problemleri şöyle anlatıyor:

"Uzun vadede bu çocuklarda kronik sürekli sorumluluk alma hissi, dinlenmeyi hak görmeme, sürekli tetikte olma hali kaygı düzeyinde artış ve ilerleyen yaşlarda ya aşırı kontrolcü ya da tam tersi geri çekilen davranış örüntülerine yol açabiliyor. Ve en önemlisi çocukluk deneyimlerinin eksik kalmasına bağlı kimlik ve benlik gelişiminde zorlanmalar görülebiliyor."

Koruma Mekanizmalarının Yetersizliği ve Çözüm Arayışı

Mevsimlik tarım bölgelerinde yapılan çocuk işçiliği ile mücadele çalışmaları doğrudan çocukları tarladan uzaklaştırmaya odaklanıyor. Fakat çadırlardaki bakım sorumluluğu ve erken ebeveynleşme sorunu ilgili uzmanların çalışmalarına konu olmuyor.

Sahada yapılan gözlemler İş Sağlığı ve Güvenliği standartlarının hayata geçirilmesinin yanında çocukların güvenli bir alanda vakit geçirecekleri kreş ve mobil eğitim-oyun alanlarının kurulmasının elzem olduğunu anlatıyor. Aksi durumda çocukluğu ellerinden alınmış ve erken yaşta büyümüş bir nesil yaşamaya devam edecek.