Ekonomi

Doğu’da Dar Gelirlinin Kış Hesabı Yazdan Başlıyor

Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da kışın ağırlaşan ısınma ihtiyacı, düşük gelirli hanelerin bütçesinde yeni bir yük oluşturuyor. Kimi hane kömür ve odun parasını yazdan biriktiriyor, kimi ise kira, fatura ve yakacak arasında tercih yapmak zorunda kalıyor.

Merve Kanan 26 Ağustos 2026 · 06:34 · 7 dk okuma

Doğu’da Dar Gelirlinin Kış Hesabı Yazdan Başlıyor

Bölgenin iklim koşulları, düşük hane gelirleri ve enerjiye erişimde yaşanan sorunlar, enerji yoksulluğunu kış aylarında daha görünür hale getiriyor.

Türkiye’de artan enerji ve yakıt maliyetleri, dar gelirli hanelerin temel enerji ihtiyaçlarını karşılamasını zorlaştırırken, bu yük özellikle kış aylarında daha fazla hissediliyor. Doğu Anadolu’da uzun ve soğuk kış koşulları ısınma ihtiyacını artırırken, Güneydoğu Anadolu’da ise yaz aylarında yükselen sıcaklıklar nedeniyle serinleme ihtiyacı hanelerin enerji harcamalarını artırıyor.

Enerji yoksulluğu yalnızca faturaların ödenememesiyle sınırlı kalmıyor. Bir hanenin evini yeterince ısıtamaması, yaz aylarında serinletememesi, konutun yalıtım sorunlarını giderememesi ya da temel enerji hizmetlerini gelirinden dolayı yeterli düzeyde kullanamaması da enerji yoksulluğunun bir parçası olarak değerlendiriliyor.

TÜİK’in 2025 Yoksulluk ve Yaşam Koşulları İstatistikleri, Türkiye’de maddi ve sosyal yoksunluğun hala önemli bir sorun olduğunu ortaya koydu. Araştırmaya göre maddi ve sosyal yoksunluk oranı yüzde 11,9 olarak hesaplanırken, bu göstergeler arasında hanelerin ekonomik nedenlerle evin ısınma ihtiyacını karşılayabilme durumu da yer aldı.

Doğu’da Isınma, Güneydoğu’da Serinleme Yükü

Bölgenin enerji ihtiyacı tek tip değil. Doğu Anadolu’da kış aylarında düşük sıcaklıklar nedeniyle ısınma giderleri öne çıkarken, Güneydoğu Anadolu’da yaz aylarında aşırı sıcaklar soğutma ihtiyacını artırıyor.

Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün 2026 ilk altı aylık verilerine göre Doğu Anadolu Bölgesi’nde temmuz ayı uzun yıllar ortalama sıcaklığı 23,3 derece olurken, Güneydoğu Anadolu’da bu değer 31,1 derece olarak ölçüldü. Aynı ay Güneydoğu’da sıcaklık Cizre’de 46,8 dereceye kadar çıktı.

Bu tablo, enerji yoksulluğunun bölgelere göre farklı biçimlerde yaşandığını gösteriyor. Doğu’da düşük gelirli haneler için kış aylarında yeterli yakacağa ulaşmak temel sorunlardan biri haline gelirken, Güneydoğu’da yaz aylarında klima ve diğer soğutma araçlarının kullanım maliyeti öne çıkıyor.

Ancak her iki bölgede de ortak sorun, enerji giderlerinin düşük gelirli hanelerin bütçesinde giderek daha fazla yer kaplaması.

Dar Gelirlinin Kış Hesabı Yazdan Başlıyor

Doğu Anadolu’da özellikle doğal gaz altyapısının bulunmadığı ya da hanelerin doğal gaz kullanamadığı yerlerde odun ve kömür hala temel ısınma araçları arasında bulunuyor.

Van Oduncular ve Kömürcüler Kooperatifi Başkanı Hacı Fehim Yakut, kömür fiyatlarının döviz kuru, nakliye ve akaryakıt maliyetlerinden etkilendiğini belirtiyor. Yakut’un verdiği bilgilere göre odun, kömür ve diğer ısınma gereçlerinde büyük artışlar yaşanması bekleniyor.

Yakut, döviz kuru üzerinden ithal edilen kömürün maliyetinin her yıl arttığını, nakliye giderleri ve akaryakıt zamlarının da fiyatları doğrudan etkilediğini ifade ediyor. Önceki kış için açıklanan fiyatlarda bir ton Ukrayna menşeli kömürün kalitesine göre 12 bin ila 15 bin 500 lira arasında, yerli Şırnak kömürünün ise 4 bin ila 6 bin 500 lira arasında değiştiği belirtilmişti. Bu rakamlar, özellikle düzenli ve yüksek bir gelire sahip olmayan haneler açısından yakacak giderinin neden kış gelmeden hesaplanmaya başlandığını gösteriyor.

Emekli Hasan Görgülü de kış hazırlığına aylar öncesinden başladığını belirten yurttaşlardan biri. Kirada yaşadığını ve geçinmekte zorlandığını söyleyen Görgülü, kömür fiyatlarının yüksek olduğunu ifade ediyor.

Görgülü, “Emekliyim, kirada yaşıyorum ve durumum gerçekten çok kötü. Kış ayları bizim için çok zor geçiyor. Kömür fiyatları çok yüksek. Daha yaz aylarından itibaren kışın kullanacağımız kömürün parasını biriktirmeye, kenara para koymaya başlıyoruz. Çünkü kış geldiğinde bu masrafı karşılamak daha da zor oluyor. Emekli maaşıyla hem kirayı hem faturaları hem de kömür masrafını karşılamak kolay değil. Kışın ne yapacağımızı, nasıl geçineceğimizi kara kara düşünüyoruz.” dedi.

Gelirin En Düşük Olduğu Bölge

Enerji giderlerinin hane bütçesindeki ağırlığını anlamak için gelir verileri de tabloyu tamamlıyor.

TÜİK’in 2025 Gelir Dağılımı İstatistikleri’ne göre Türkiye’de yıllık ortalama eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert geliri 332 bin 882 lira olurken, bu gelirin en düşük olduğu bölge 172 bin 552 lirayla Van, Muş, Bitlis ve Hakkari’nin yer aldığı TRB2 bölgesi oldu.

Bu durum, özellikle Doğu Anadolu’da ısınma giderlerinin düşük gelirli haneler açısından neden daha ağır bir yük oluşturduğunu ortaya koyuyor.

Güneydoğu Anadolu’da ise gelir ve yoksulluk göstergeleri farklı bir tablo ortaya koyuyor. GAP Bölge Kalkınma İdaresi’nin TÜİK verilerinden derlediği 2024 göstergelerine göre Güneydoğu Anadolu’da medyan gelirin yüzde 60’ının altında kalanların oranı yüzde 12,82 olarak hesaplandı.

Bölgeler arasındaki farklara rağmen ortak nokta, enerji harcamalarının dar gelirli hanelerin diğer temel ihtiyaçlarıyla aynı bütçeden karşılanması.

Doğalgaz Var Ama Herkese Ulaşmıyor

Doğu Anadolu’da enerji yoksulluğunun bir başka boyutunu ise doğalgaza erişim oluşturuyor.

Van Milletvekili Zülküf Uçar, Van’ı örnek göstererek en büyük mahallelerinden birinde birçok hanenin doğalgazdan yararlanamadığını belirterek, sorunun çözülmesi gerektiğini ifade etti. Milletvekili ayrıca Van’da doğalgazın ulaştığı hane sayısını, bunun toplam hanelere oranını, kent genelindeki altyapı çalışmalarının hangi aşamada olduğunu ve İpekyolu ilçesinde doğalgaz ulaşmayan mahalle ve hane sayısını sordu.

Doğalgazın bulunmadığı haneler açısından ise alternatif yakıtların maliyeti yeniden gündeme geliyor. Böylece dar gelirli hane açısından mesele yalnızca hangi yakıtın kullanılacağı değil, o yakıta düzenli biçimde erişip erişemeyeceği haline geliyor.

Kira, Fatura ve Yakacak Arasında Kalan Bütçe

Günübirlik işlerde çalışan Lütfi Sakçı da gelirinin düzenli olmadığını ve herhangi bir sosyal güvencesinin bulunmadığını belirtiyor. Günlük 10-12 saat çalıştığını söyleyen Sakçı, aldığı ücretin bin ila 2 bin lira arasında değiştiğini ifade ediyor.

Sakçı, “Günlük 10-12 saat çalışıyoruz ama aldığımız ücret bin ila 2 bin lira arasında değişiyor. Hiçbir güvencemiz yok, sigortasız çalışıyoruz. Geçici işçiyiz ve bu gelirle ayakta kalmak artık neredeyse imkansız. Günübirlik bir işte çalışıyorum. Evde doğal gaz zaten yok ama kömür de aldı başını gidiyor. Allah sonumuzu hayır etsin. Okulların da açılmasıyla beraber oluşacak masrafları şimdiden kara kara düşünüyorum” diye konuştu.

Enerji giderinin artması, düşük gelirli hanelerde diğer harcamaların kısılmasına da neden oluyor. Kira, gıda, eğitim ve faturaların ardından yakacak için ayrılabilecek para azalırken, özellikle düzenli geliri olmayan haneler kış aylarını geçirmek için aylar öncesinden hazırlık yapmak zorunda kalıyor.

Enerji Yoksulluğu Yalnızca Kış Sorunu Değil

Enerji yoksulluğu araştırmaları da sorunun yalnızca kış aylarında ortaya çıkan bir yakacak meselesi olmadığını gösteriyor.

Mekanda Adalet Derneği’nin enerji yoksulluğu çalışmalarında, enerji yoksulluğunun insanların temel ihtiyaçları için gerekli enerjiye erişememesi veya bu enerjinin maliyetini karşılayamamasıyla ilişkili olduğu vurgulanıyor. Araştırmalarda konutun fiziksel koşulları, yalıtım ve enerji verimliliğinin de hanelerin enerji ihtiyacını doğrudan etkilediği belirtiliyor.

Bu nedenle Doğu Anadolu’da kışın yakacak masrafı, Güneydoğu Anadolu’da ise yazın serinleme ihtiyacı aynı sorunun farklı yüzleri olarak ortaya çıkıyor.

Doğu’da soğuk hava nedeniyle daha fazla yakıt tüketmek zorunda kalan haneler, Güneydoğu’da yüksek sıcaklıklar nedeniyle soğutma ihtiyacıyla karşı karşıya kalıyor. Her iki durumda da düşük gelir, yüksek enerji maliyetleri ve enerji verimliliği düşük konutlar, hanelerin yükünü artırıyor.

Kış Gelmeden Enerji Yoksulluğu Kapıyı Çalıyor

Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da enerji yoksulluğu, yalnızca kış geldiğinde hissedilen bir sorun olmaktan çıkıyor. Kömür parasını yazdan biriktiren emekli, düzenli işi olmadığı halde kış hazırlığı yapmak zorunda kalan işçi, doğalgaz hattının ulaşmadığı mahallede yaşayan hane ve yüksek sıcaklıklarda serinlemek için daha fazla enerji tüketmek zorunda kalan aile aynı sorunun farklı biçimleriyle karşı karşıya kalıyor.

TÜİK’in gelir verileri de özellikle Van, Muş, Bitlis ve Hakkari’nin yer aldığı bölgede hane gelirlerinin Türkiye ortalamasının oldukça altında olduğunu ortaya koyuyor.

Bu tablo, enerjiye erişimin yalnızca faturayı ödeyebilmekten ibaret olmadığını gösteriyor. Isınmak, serinlemek, yeterli enerji kullanabilmek ve enerji verimliliği yüksek bir konutta yaşamak, dar gelirli haneler için giderek daha fazla bir ekonomik mücadeleye dönüşüyor.

Doğu Anadolu’da kışın soğuğu, Güneydoğu Anadolu’da yazın sıcağı değişse de hanelerin karşı karşıya kaldığı temel soru aynı: Gelir yetmediğinde evin enerjisi için nereden tasarruf edilecek?

Makina Mühendisleri Odası’nın Türkiye’nin Enerji Görünümü 2026 raporuna göre Doğu ve Güneydoğu Anadolu, Türkiye’nin enerji üretiminde önemli bir yere sahip. Türkiye’nin karasal petrol üretiminin büyük bölümü Şırnak/Gabar, Batman, Adıyaman ve Diyarbakır’daki sahalardan sağlanırken, bölgeler güneş enerjisi ve hidroelektrik açısından da yüksek potansiyel taşıyor.

Raporda, Türkiye’nin enerjide yüzde 67-70 seviyesindeki dışa bağımlılığının azaltılması için yerli ve yenilenebilir kaynakların daha fazla değerlendirilmesi gerektiği vurgulanıyor. Ancak enerji üretiminde stratejik konumda bulunan bölgelerde düşük gelirli haneler, temel enerji ihtiyaçlarını karşılamakta güçlük çekiyor. Bu durum, enerji üretimi ile enerjiye erişim arasındaki eşitsizliği ortaya koyuyor.

Paylaş: