Motorinin 100 Lirayı Görmesi Günlük Yaşamı ve Üretimi Nasıl Etkiler?

Kapıkıran, kooperatiflerin yalnızca girdi temininde değil, ürünlerin pazarlanması ve çiftçinin finansmana erişiminde de rol üstlenmesi gerektiğini belirtiyor:

"Çiftçiden hem üretmesi, hem girdileri temin etmesi, hem ürününü pazarlaması hem de tahsilatla ilgilenmesi bekleniyor. Bu koşullarda üretimde profesyonelleşmesi güçleşiyor."

Kapıkıran, yeni tarımsal destekleme modelinde mazot ve gübre için daha önce ayrı verilen ödemelerin "temel destek" altında birleştirildiğini hatırlatıyor.

Verdiği bilgiye göre dekar başına 310 liralık temel destek, hububatta uygulanan katsayıyla yaklaşık 400 liraya çıkıyor. Bu tutar mevcut fiyatlarla yaklaşık dört litre motorin almaya yetiyor.

Bir dekar hububat üretimi için yaklaşık sekiz-dokuz litre motorin kullanıldığını belirten Kapıkıran, desteğin mazot giderinin ancak yarısını karşılayabildiğini savunuyor:

"Başlangıçta mazot ve gübre maliyetinin en azından bir bölümünü karşılaması beklenen destek, şimdi yalnızca mazotun yaklaşık yarısına yetiyor. Gübreye ayrılabilecek bir tutar kalmıyor."

'Çiftçi Hasattan Sonra Öderim Diyerek Borçlanıyor'

Kapıkıran, yeterli finansmana ulaşamayan üreticilerin fide, gübre ve motorini tedarikçilerden vadeli almaya yöneldiğini anlatıyor.

Bu sistemde çiftçi girdileri üretim döneminde alıyor ve borcunu hasattan sonra ödemeyi taahhüt ediyor.

Ancak verim düşük kaldığında veya ürün beklenen fiyattan satılamadığında borçlar ödenemiyor.

Kapıkıran, bunun bazı üreticiler açısından haciz, arazinin elden çıkarılması veya üretimden tamamen çekilme riski doğurduğunu söylüyor:

"Girdiyi temin edememek ya da çok yüksek maliyetle temin etmek üretme motivasyonunu ciddi biçimde azaltıyor.

"Hasat sonunda yeterli gelir oluşmadığında çiftçi borcunu ödeyemiyor ve üretimden çekilmek zorunda kalabiliyor."

'Aracılar Yakıt Maliyetini Katlıyor'

Kapıkıran, ürünlerin tüketiciye ulaşana kadar farklı tüccarlar, depolar ve dağıtım merkezleri arasında taşındığına da dikkat çekiyor.

Ürünün önce yerel bir toplayıcıya, ardından büyük tüccara ve şehirlerdeki depolara taşınması, aynı ürün için birden fazla lojistik gider oluşmasına neden oluyor.

Bu nedenle mazottaki artış yalnızca çiftçinin tarladaki maliyetini değil, ürünün her el değiştirmesindeki taşıma giderini de yükseltiyor.

Kapıkıran'a göre aracıların azaltılması, kooperatiflerin pazarlamada güçlendirilmesi ve ürün tedarik zincirinin yeniden düzenlenmesi gerekiyor.

Motorinde yapılabilecek geçici bir indirim çiftçinin kısa vadeli giderini azaltabilse de bu yapısal sorunlar çözülmeden üretim üzerindeki maliyet baskısını ortadan kaldırmayacak.

'Akaryakıt Artışı Fiyatlara Yüzde 10-20 Yansıyacak Bir Unsur Değil'

BBC Türkçe'ye konuşan İstanbul Perakendeciler Derneği (İstanbul PERDER) Başkanı Rahmi Kartal, motorin fiyatındaki artışın market raflarına doğrudan ve yüksek oranlarda yansımasını beklemediğini söylüyor.

Akaryakıt ve ulaşım giderlerinin marketlerin toplam maliyetleri içinde bir payı bulunduğunu belirten Kartal, bunun tek başına raf fiyatlarında %10-20'lik artış yaratacak bir unsur olmadığını savunuyor.

'Fiyat Listelerini Hemen Uygulamıyoruz'

Kartal, genel fiyat artışlarının sürdüğünü ve fiyat listesini üç ila beş aydır yenilemeyen bazı tedarikçilerin perakendecilerden yüzde 5 ila 10 arasında artış talep ettiğini anlatıyor.

Ancak firmaların rekabet koşulları nedeniyle bu artışları tek başına uygulamak istemediğini belirten Kartal, marketlerin de kendilerine ulaşan yeni fiyat listelerini doğrudan raflara yansıtmadığını söylüyor.

Kartal'a göre bir marketin fiyatları rakiplerinden daha hızlı artırması, müşterisini çevredeki başka işletmelere kaptırmasına neden olabiliyor.

Marketlerin düzenlediği indirim kampanyaları da tedarikçilerden gelen yeni fiyatların raflara geçişini geciktirebiliyor:

"Masamıza gelen listeleri hemen yansıtmıyoruz, bekliyoruz. Bir firmanın 100 kalem ürünü varsa bunların 20-30'u indirimde olabiliyor.

"Listeler sert biçimde yükseldiğinde bunları uygularsak müşterimizi yandaki markete kaptırma tehdidiyle karşılaşıyoruz."

Kartal, bu nedenle pompadaki artış ile market fiyatları arasında aynı oranlı ve eş zamanlı bir ilişki kurulamayacağını belirtiyor:

"Akaryakıtın bu hafta zamlanmış olması, hemen bu hafta aynı oranda artış yapılabileceği anlamına gelmiyor. Akaryakıtın yükselmesi, ürün fiyatlarına %10-20 yansıyacak bir şey değil."

'Arz Koşulları Fiyat Artışını Sınırlıyor'

Kartal'a göre akaryakıt maliyetinin gıda fiyatlarına etkisini değerlendirirken ürün arzındaki değişimlerin de dikkate alınması gerekiyor.

Perakende sektöründeki gözlemlerine dayanarak bu yıl birçok üründe arzın yüksek olduğunu söyleyen Kartal, bazı üreticilerin değerlendiremedikleri ürünlerini tarlada bırakmak zorunda kaldığını öne sürüyor.

Bazı ürün fiyatlarının geçen yılın gerisinde kaldığını da ifade eden Kartal, bolluk olarak nitelendirdiği bu tablonun akaryakıt maliyetindeki yükselişin raf fiyatlarına geçişini sınırladığını savunuyor:

"Bu sene birçok üründe fazla üretim oldu. Bazı ürünler geçen yılki fiyatların gerisinde kaldı. Bunlar da hesaba katıldığında akaryakıt fiyatlarının raflara çok yüksek bir artış olarak yansımasını beklemiyoruz."

Motorin Uzun Süre 100 Liranın Üzerinde Kalırsa Ne Olur?

Kartal, motorin fiyatının aylarca 100 liranın üzerinde kalması halinde de raf fiyatlarını yalnızca akaryakıt maliyetinin belirlemeyeceğini söylüyor.

Ürünün piyasadaki miktarı, üreticinin satış fiyatı ve marketler arasındaki rekabetin de belirleyici olacağını ifade eden Kartal; tavuk, bakliyat, yaş meyve ve sebzede arz koşullarının fiyat artışlarını sınırladığını savunuyor.

Tavuk üreticilerinin mevcut fiyat seviyesinden memnun olduğunu belirten Kartal, buna rağmen yalnızca akaryakıt zammını gerekçe göstererek yeni bir fiyat artışı yapılamayacağını söylüyor:

"Akaryakıta zam geldi diye fiyatları yukarı taşıyamayız. Bu yıl çoğu üründe ortalamanın üzerinde ürün ve hasat olduğunu gözlemliyoruz. Bu nedenle akaryakıt kaynaklı artışları raflara yüksek oranlarda yansıtmayacağız."