Atma Dönüştür Atölyesi: Kadın Emeğiyle Hayat Bulan Atıklar

Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi bünyesindeki İklim Değişikliği ve Sıfır Atık Dairesi ile Agro-Ekoloji İklim Okulu’nun el birliğiyle yürüttüğü bu çalışmalar, atıkları yeniden ekonomiye kazandırırken; kadınların aktif katılımıyla kolektif bir üretim alanına kapı aralıyor.

Geleceğe Kalan Eşyalar

Bu atölyeler, sadece klasik bir geri dönüşüm faaliyeti değil; evde “fazlalık” ya da “çöp” gözüyle bakılan eşyaların aslında nasıl birer cevher olduğunu gösteren bir bilinç yolculuğu. Burada eski tavalar şık dekoratif objelere, cam kavanozlar zarif mumluklara, plastik ve kartonlar ise günlük hayatı kolaylaştıran işlevsel gereçlere evriliyor.

İklim Değişikliği ve Sıfır Atık Daire Başkanı Evin Dinar, sıfır atık ve geri dönüş atölyeleri çalışmalarının şu sözlerle anlatıyor:

“Evde kullandığımız herhangi bir eşya çöp olmadan önce onu dönüştürebilir miyiz sorusu bu çalışmanın temelini oluşturuyor. Sıfır atık yaklaşımında esas olan, atığı daha ortaya çıkmadan en aza indirmek.”

Dinar, bu atölyelerin insanlara tüketim alışkanlıklarını sorgulatan bir ayna tuttuğuna inanıyor. Atölyelerde ortaya çıkan ürünlerin sadece yaratıcı değil, aynı zamanda hayatın içinde yeri olan parçalar olduğunu vurgulayan Dinar, plastik şişelerin diş fırçalık, eski kapların ise saksı ya da dekoratif ürün olarak evlerdeki yerini aldığını ifade ediyor.

8,5 Ton Atık Geri Dönüştürüldü

Atölyelerin yarattığı farkındalık, belediyenin yürüttüğü genel atık yönetimi çalışmalarıyla birleşince ortaya somut bir tablo çıkıyor. Evin Dinar’ın paylaştığı verilere göre, belediye binaları ve dış birimlerde bulunan 120 atık ayrıştırma kutusundan, 2025 yılının son altı ayında tam 8,5 ton ambalaj atığı geri dönüşüme kazandırıldı.

Dinar, bu rakamların sadece kağıt üzerinde kalmadığını doğaya nefes olan şu kazanımlara karşılık geldiğini belirtiyor:

“30 bin 342 kilowatt enerji tasarrufu sağlandı.

163 ton suyun israf edilmesi önlendi.

104 ağaç kesilmekten kurtarıldı.

Yaklaşık 1100 kilogram sera gazı salımının önüne geçildi.”

T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın formülleriyle, daire bünyesindeki çevre mühendisleri tarafından hesaplanan bu veriler, atık yönetiminin iklim kriziyle olan hayati bağını gözler önüne seriyor. Dinar, “Atıklar geri dönüşüme kazandırılmadığında ciddi bir karbon salımına neden oluyor. Bu çalışmalar hem kaynak tasarrufu sağlıyor hem de iklim krizini derinleştiren etkileri azaltıyor” diyerek durumun ciddiyetini vurguluyor.

Atölyeler Üretim Merkezleri Olabilir

Atölyelerin belirli aralıklarla yapıldığını ifade eden Evin Dinar, asıl hedeflerinin bu çalışmaları daha kalıcı ve yaygın bir modele taşımak olduğunu söylüyor. Mevcut etkinliklerin kısa süreli bir “aktivite” olmanın ötesine geçip, sürekliliği olan birer üretim merkezine dönüşebileceğini öngörüyor.

Süreç içinde karşılaşılan bazı zorluklara da değinen Dinar, özellikle zamanın kısıtlı oluşuna dikkat çekiyor. İlk etapta yarım gün olarak planlanan çalışmaların, ürünlerin boyanması ve kuruma süreçleri gibi teknik detaylar nedeniyle yetersiz kaldığını fark ettiklerini belirtiyor. Bu yüzden, aynı katılımcı grubunun birkaç gün boyunca birlikte mesai harcayabileceği, farklı tekniklerin uygulanacağı yeni modeller üzerinde çalıştıklarını ekliyor:

“Bazı ürünlerin ortaya çıkması zaman alıyor. Boyama, kuruma ve yeniden şekillendirme süreçleri nedeniyle atölyelerin daha uzun soluklu olması gerekiyor.”

Dinar’a göre bu dönüşümün gerçek bir başarıya ulaşması için vatandaşın eli de taşın altında olmalı:

“Yerel yönetimler altyapıyı sağlayabilir ancak bizler evimizde, iş yerimizde atıkları kaynağında ayrıştırmadığımız sürece sistem sağlıklı işlemiyor. Bu nedenle farkındalık çalışmalarını büyütmek ve bunu gündelik yaşamın bir parçası haline getirmek gerekiyor.”

“Atık Değil, Kaynak”

Sıfır Atık ve Geri Kazanım Şube Müdürü Meltem Ayzer Erdoğan, bu atölyelerin bir ihtiyaçtan doğduğunu ve uzun soluklu bir emeğin saha yansıması olduğunu vurguluyor. İklim Değişikliği ve Sıfır Atık Dairesi öncülüğünde yaklaşık 1,5 yıldır okullardan sitelere, hanelerden kamusal alanlara kadar geniş bir yelpazede bilinçlendirme çalışmaları yürüttüklerini anlatan Erdoğan, atölyelerin bu süreci somut bir üretimle taçlandırdığını belirtiyor.